Λαογραφικά του Πόρου: Το γυναικομάνι στις βρύσες


Παμπάλαια φωτογραφία. Με τη στάμνα κουβάλημα νερού από τη βρύση

Παμπάλαια φωτογραφία. Με τη στάμνα κουβάλημα νερού από τη βρύση

Γράφει ο Γιάννης Πουλάκης – 

Τα παλιά χρόνια, στις βρύσες του Πόρου, σε κάθε γειτονιά, τα πρωινά γινότανε χαμός. Οι νοικοκυράδες τρέχανε στις βρύσες της γειτονιάς τους κι έβαζαν στάμνες, τενεκέδες και τα κανάτια τους για να πάρουνε σειρά.

Μετά περιμένανε με τις ώρες να γιομίσουνε τις στάμνες και του τενεκέδες τους και να μπορέσουνε να μαζώξουν τρεις-τέσσερις ντέστες νερό για να τα φέρουνε βόλτα με την λάτρα του σπιτιού τους για ολόκληρη τη μέρα.

Μερικές ξυπνούσαν από τα χαράματα, χαρχαλεύανε τενεκέδες και ντετζερέδια και τρέχανε μάνι-μάνι στις βρύσες να βάλουνε πρώτες στη σειρά τον τενεκέ τους, τη στάμνα ή το κανάτι τους να πάρουνε όσο πιο γρήγορα γινότανε νερό.  Το  πολύτιμο  αυτό  υγρό  ήτανε  λιγοστό και πολύτιμο τότε στο νησί.

Ο Γιώργης ο Γκίνης, ο νερουλάς  του Δήμου, άφηνε μόνο δυο-τρεις ώρες το πρωί να τρέχει το νερό στις βρύσες κι όποιος προλάβει-πρόλαβε. Έτσι οι γυναίκες έδιναν εκεί ομηρικές μάχες, ποια να βάλει σε καλύτερη  θέση στη σειρά το δικό τους τενεκέ, τη δική τους στάμνα.

Πολλές  νοικοκυρές, αφού έβαζαν το δικό τους τενεκέ στη σειρά, πρώτο, δεύτερο, τρίτο κ.λ.π, μετά  γυρίζανε στο σπίτι ν’ ασχοληθούνε  με τις πρωινές δουλειές του νοικοκυριού και ξαναπήγαιναν πίσω, γύρω στις οχτώ που ερχότανε το νερό στις βρύσες. Οι τενεκέδες τους ήτανε βαμμένοι, άλλοι καφέ, άλλοι πράσινοι, άλλοι με διάφορα χρώματα για να ξεχωρίζει η κάθε μια το δικό της.

Παλιές γυναίκες της Μπρίνιας μετά το πρωινό κουβάλημα του νερού από τη βρύση. Διακρίνονται από αριστερά. Η κυρά Ματένια Κιμιγκέλη, η κόρη της Μαρία (μοδίστρα), η Δέσποινα Παπακυριακού με τη στάμνα στην πλάτη, ακολουθεί η Αλεξάντρα Λούζη (η περίφημη Αλεξάντρα της Μπρίνιας), μετά η κυρά Βασιλική Γκίνη και στην άκρη δεξιά η κυρά Ελένη Τζάνου, η γυναίκα  του μάστρο Γιώργη. Προσφορά του φίλου και γείτονα Κ. Τζάνου (Βότσαλου)  στο αρχείο του Γιάννη Πουλάκη).

Παλιές γυναίκες της Μπρίνιας μετά το πρωινό κουβάλημα του νερού από τη βρύση. Διακρίνονται από αριστερά. Η κυρά Ματένια Κιμιγκέλη, η κόρη της Μαρία (μοδίστρα), η Δέσποινα Παπακυριακού με τη στάμνα στην πλάτη, ακολουθεί η Αλεξάντρα Λούζη (η περίφημη Αλεξάντρα της Μπρίνιας), μετά η κυρά Βασιλική Γκίνη και στην άκρη δεξιά η κυρά Ελένη Τζάνου, η γυναίκα του μάστρο Γιώργη. Προσφορά του φίλου και γείτονα Κ. Τζάνου (Βότσαλου) στο αρχείο του Γιάννη Πουλάκη).

Οι μεγάλοι καβγάδες, που μερικές φορές φτάνανε σε βρισίδια και μαλλιοτραβήγματα γίνονταν όταν μια γυναίκα γύριζε στη βρύση κι έβρισκε τον τενεκέ της από τρίτο στη σειρά που τον είχε από τα χαράματα τοποθετήσει στην όγδοη και παραπάνω θέση. Τότε έβαζε τα χέρια στη μέση, άνοιγε το στόμα της κι άρχιζε ένας γυναικοκαβγάς τρικούβερτος.

-Ποια βρόμα, που κακό χρόνο να ‘χει μου άλλαξε τον τενεκέ και τον πήγε πίσω; φώναζε ενώ ταυτόχρονα κοίταζε άγρια μερικές γυναίκες που παριστάνανε τις αδιάφορες κουβεντιάζοντας. Αν εκείνη τη στιγμή είχανε τα μάτια της δηλητήριο θα ‘μεναν όλες στον τόπο.

-Άκουσε να σου πω κυρ’ Αλεξάντρα, έπαιρνε το λόγο η πιο τολμηρή απ’ αυτές που είχανε παραβιάσει την προτεραιότητα, άμα νομίζεις πως σου κλέβουνε τη σειρά, να κάθεσαι εδώ και να προσέχεις κι όχι να έρχεσαι μετά και να βρίζεις.

-Μωρή άντε χούρντε από δω που θα μου πεις εσύ τι θα κάνω; απαντούσε νευριασμένη η κυρ’ Αλεξάντρα, ενώ είχε γούστο με τις κωμικές γκριμάτσες που έκανε στο πρόσωπό της και δεν άφηνε περιθώριο για παραπέρα τσακωμούς. Γιατί μωρή, συνέχιζε, δεν ήτανε τρίτος ο τενεκές μου;

-Όχι, απαντούσε η άλλη.

-Όχι μονέ βρέχει, έκλεινε την κουβέντα η κυρ’ Αλεξάντρα κι έβαζε τον τενεκέ της στη σωστή του θέση.

-Ου και συ καημένη κάθεσαι και σκας τη ζαχαρένια σου για τιποτένια πράματα., προσπαθούσε να την ηρεμήσει η κυρά Μάρθα.

-Ότι και να μου πεις κυρά Μάρθα μου, δε μπορώ να το χωνέψω. Να ξυπνάω από τα χαράματα, να βάζω τον τενεκέ μου μπροστά-μπροστά και να τονε βρίσκω στο τέλος. Είναι πράγματα αυτά.

Η παλιά δεξαμενή «το Τεμπόζιτο», που κτίστηκε από το δήμαρχο Καραμάνο στη θέση  της παλιάς εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα. Εκεί που τώρα φαίνεται η κάτω πόρτα παλιά υπήρχαν τέσσερι2 βρύσες που τροφοδοτούσαν με νερό την περιοχή και όχι μόνο.

Η παλιά δεξαμενή «το Τεμπόζιτο», που κτίστηκε από το δήμαρχο Καραμάνο στη θέση της παλιάς εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα. Εκεί που τώρα φαίνεται η κάτω πόρτα παλιά υπήρχαν τέσσερι2 βρύσες που τροφοδοτούσαν με νερό την περιοχή και όχι μόνο.

Άλλη αιτία για καβγά, ήτανε ότι πολλές γυναίκες δεν έβαζαν ένα τενεκέ στη σειρά, αλλά δυο και τρεις και τέσσερες καμιά φορά κι από πάνω μια στάμνα κι ένα κανάτι. Τότε γινότανε πάλι μεγάλη φασαρία. Όμως γρήγορα τα πράγματα γρήγορα μερεύανε και τότε έπαιρνε κι έδινε το παρλαμέντο, το ξόμπλιασμα και το κουτσομπολιό από το γυναικομάνι της γειτονιάς. Δεν άφηναν άνθρωπο που να μη βγάλουν στη φόρα τα σχολιανά του. Άνοιγαν τα κιτάπια τους και ότι επίκαιρο γινόταν σ’ όλο το νησί το περνούσαν από ψιλή κρησάρα και το ‘πλαθαν τερατώδικο, εξογκωμένο κι ενδιαφέρον για την αχόρταγη και διψασμένη για νέα κλειστή κοινωνία αυτής της εποχής. Περνούσαν γενεές δεκατέσσερις όποιον έπεφτε στη γλώσσα τους κι αλίμονο στη χριστιανή που ακουγόταν τίποτα σε βάρος της.

Κόρη φιλημένη, κόρη παντρεμένη, λέγανε οι παλιοί Ποριώτες. Δε βαριέσαι, όλες οι εποχές ίδιες είναι. Οι κοπελιές και φιλιόντουσαν κι όλα κρυφά τα κάνανε. Αρκεί να μην το μάθαινε ο κόσμος. Τότε γινότανε μεγάλο σούσουρο.

To παλιό Σιντριβάνι στη πλατεία Καραμάνου. Διακρίνονται καθαρά ο ευκάλυπτος, η λεύκα και ο πλάτανος, που γεμίζανε  με σκιά και δροσιά όλη τη πλατεία.

To παλιό Σιντριβάνι στη πλατεία Καραμάνου. Διακρίνονται καθαρά ο ευκάλυπτος, η λεύκα και ο πλάτανος, που γεμίζανε με σκιά και δροσιά όλη τη πλατεία.

Άμα τύχαινε και περνούσες από κει κι είχες κανένα κουσούρι, ούτε ψύλλος στο κόρφο σου. Το καλό λίγο συζητιόταν. Τα κακά, τα λειψά και τ’ ανάποδα καυτά-καυτά τα τραβούσαν κορδέλα. Όταν περνούσε κανένας δημόσιος ή δημοτικός υπάλληλος άκουγε κι αυτός τα σχολιανά του. Δημόσιος υπάλληλος σου λέει. Κάθεται ο κύριος στο γραφείο του, μουτζαλώνει μερικά χαρτιά και κάθε μέρα βρέξει χιονίσει ο μισθός τρέχει. Και οι δικοί μας άντρες τρέχουνε για το μεροκάματο και που να το βρούνε κι αυτό. Άμα περνούσε κανένας που δεν τους άρεσε το σχόλιο ήτανε: «Τρομάρα στα μπατζάκια του, πήγε κι έμοιασε αυτηνής της ασχημομούρας της μάνας του».

Όταν περνούσε καμιά κοπέλα ελεύθερη, δεν γλίτωνε κι αυτή το σχόλιο, ας ήτανε κι όμορφη:

-Κοίτα την Κωστούλα. Έχει καβαντζάρει τα είκοσι εφτά της κι ακόμη λεύτερη είναι. Κρίμα γιατί  έχει φαρδιά λεκάνη και θα έκανε πολλά παιδιά. Λέγανε, πως οι γυναίκες  που έχουνε φαρδιά λεκάνη κάνουνε πολλά παιδιά.

Άλλη μια βρύση υπήρχε στην αρχή της μικρής παραλιακής πλατείας, που σχηματίζεται μπροστά στο κτίριο που φιλοξενεί σήμερα το Λιμενικό Ταμείο, πλάι στο σπίτι του Γιώργου του Μάνδηλα. (φωτ. Δημ. Ζαχαρόπουλου).

Άλλη μια βρύση υπήρχε στην αρχή της μικρής παραλιακής πλατείας, που σχηματίζεται μπροστά στο κτίριο που φιλοξενεί σήμερα το Λιμενικό Ταμείο, πλάι στο σπίτι του Γιώργου του Μάνδηλα. (φωτ. Δημ. Ζαχαρόπουλου).

Τέτοια και άλλα πολλά κουτσομπολιά, σχόλια και κατηγόριες άκουγε κανείς, άμα καθόταν και χάζευε κοντά  στις βρύσες τις γυναίκες.

Εκεί λοιπόν στις βρύσες, τα πρωινά οι γειτόνισσες φρύαζαν, φλύαρο σμαρί, ολόγυρα στη βρύση και κουβέντιαζαν και κουτσομπόλευαν της γειτονιάς τα καθέκαστα. και του νησιού ολόκληρου.

Οι βρύσες, που λειτούργησαν μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του 50 στις γειτονιές  του Πόρου ήτανε λιγοστές και τροφοδοτούσανε με δυσκολία  στις διψασμένες για νερό ποριώτικες οικογένειες. Οι πιο ευνοημένες ήτανε αυτές που κατοικούσανε στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου, αφού στο «ντεπίζιτο», όπως το λέγανε τότε υπήρχανε τέσσερες βρύσες στη σειρά η μια μετά την άλλοι και είχανε νερό όλο το εικοσιτετράωρο. Επίσης σχεδόν όλες τις ώρες είχανε νερό και οι τρεις βρύσες του Σιντριβανιού στην πλατεία Καραμάνου.     

Άλλη μια βρύση υπήρχε εκεί που τελειώνουν τα σκαλοπάτια του στενού ανάμεσα στο παλιό εστιατόριο «Τα επτά αδέλφια» και στο κατάστημα ειδών λαϊκής τέχνης του Γιώργου Στρατηγού, ακριβώς εκεί που αρχίζει ο παράλληλος δρόμος πάνω από την παραλία. Εκεί βρίσκεται ακόμα και σήμερα  ο από ποριώτικη πέτρα φτιαγμένος κορμός της παλιάς βρύσης.

Ο «σκελετός» της παλιάς βρύσης με τη γούρνα της, στην αρχή του παράλληλου με την παραλία δρόμου. (Φωτ. Δημ. Ζαχαρόπουλου).

Ο «σκελετός» της παλιάς βρύσης με τη γούρνα της, στην αρχή του παράλληλου με την παραλία δρόμου. (Φωτ. Δημ. Ζαχαρόπουλου).

Οι βασικότερες βρύσες στη Μπρίνια ήτανε μια που βρισκότανε κολλημένη στη μάντρα της κυρά Μαρίνας του Βατικιώτη (σπίτι, που σήμερα έχει αγοραστεί από Γερμανούς), η άλλη που ήτανε κολλημένη στη μάντρα της κυρά Βακώς της Μπαγιάταινας, άλλη μια στη Ρουκουτίμα, που όμως το νερό τελείωνε γρήγορα και  μια  πέρα  κατά  του  Σχοινά. Επίσης πολλή κίνηση παρουσίαζε και η βρύση που υπήρχε όξω από το σπίτι της Ρούσαινας, εκεί που αρχίζουνε τα σκαλάκια για την κατηφόρα του Αγίου Κωνσταντίνου.

Στην Πούντα  υπήρχαν δυο-τρεις βρύσες. Μια  που θυμάμαι εγώ βρισκόταν  μπροστά   στο σπίτι του  Δεδελού, που ήτανε και οι ευκάλυπτοι. Άλλη μια βρύση (πληροφορία Παν. Αντωνίου), υπήρχε κάτω από το παλιό μπακάλικο του Ζαγορέα. Τροφοδοτούσε με νερό την περιοχή της Αγίας Σωτήρος. Επίσης κατά πληροφορία Θανάση Μπάκα υπήρχε βρύση και κοντά στα «πίσω» σκαλάκια, πάνω ακρ0βώς από το σπίτι του Πέτρου Βέττα

Στο Συνοικισμό πολλές νοικοκυρές έπαιρναν νερό για τη λάτρα του σπιτιού τους από ένα πηγαδάκι που υπήρχε στην άκρια , λίγο μετά το πέτρινο γιοφύρι του Συνοικισμού. Οι παλιοί Συνοικισμιώτες θα το έχουνε στη μνήμη τους.

Οι δημοτικές βρύσες  λειτουργήσανε μέχρι σχεδόν το 1960, ώσπου τελικά  εξαφανίστηκαν  γιατί από τότε άρχισαν να τοποθετούνται υδραυλικές εγκαταστάσεις και βρύσες στα σπίτια του Πόρου και γλίτωσαν οι νοικοκυρές από το μαρτύριο του ντενεκέ και της στάμνας.-

Οκτώβρης 2013

Όποιος παλιός Ποριώτης γνωρίζει κι άλλες βρύσες ή ιστορίες γύρω από αυτές, ας μπει στον κόπο να τις περιγράψει για να συμπληρωθεί αυτό το ανάγνωσμα. Ευχαριστώ.




Comments (1)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Βαγγελης Ταρταρακης says:

    Κυριε Πουλακη συγχαρητηρια για αλλη μια φορα για το κειμενο σας, προιον ερευνας και μελετης

    Ειλικρινα καθε φορα που βλεπω ενα κειμενο σας στο Poros News ειναι το πρωτο που ανοιγω. Ειναι τοσο σημαντικο να μας φερνετε τοσο κοντα στις ριζες μας και το κανετε με τον καλυτερο τροπο. Αληθινες ιστοριες (απο τις πηγες, καλογραμμενο κειμενο, φωτογραφιες.

    Σας ευχαριστουμε πολυ

    Φιλικα

    Βαγγελης Ταρταρακης

Σχολιάστε