Αμφίπολη: Το μνημείο αποκαλύπτεται αρκεί να μπορείς να το διαβάσεις



karyatides-amphipolis-660Αμφίπολη, ένας αρχαίος τάφος που αποκαλύπτεται μέρα με την μέρα. Ένα μυστήριο, που θα δώσει πολύτιμες απαντήσεις και θα συμπληρώσει ένα κομμάτι της ιστορίας μας. Τι είναι όμως τα μυθικά αγάλματα στην είσοδο του τάφου και τι συμβολίζουν τα ευρήματα; Πως χτίστηκε ο τάφος;  Άραγε συνδέει κάτι τον Πόρο με την Αμφίπολη;

Τις ερωτήσεις αυτές, επιχειρεί να απαντήσει ο Ποριώτης Πολιτικός Μηχανικός Γιάννης Ντούσκος.

 

ΑΜΦΙΠΟΛΗ: ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΤΑΙ ΑΡΚΕΙ ΝΑ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΕΙΣ

Γράφει ο Γιάννης Ντούσκος

1.       « Σφίγγες» ή «Γρύπες»;

Στην είσοδο του μνημείου υπάρχουν οι γνωστές πλέoν σε όλους μας «Σφίγγες». Στην πραγματικότητα πιστεύω όμως ότι πρόκειται για «Γρύπες» (αρχαία μυθικά όντα με σώμα λιονταριού, φτερούγες και λαιμό με κεφάλι πτηνού) που έμπαιναν συνήθως στην είσοδο νεκρικών χώρων ή στην διακόσμηση σαρκοφάγων. Από ότι φαίνεται στις φωτογραφίες απ την Αμφίπολη, η καμάρα πάνω από τα αποκεφαλισμένα αγάλματα είναι πολύ χαμηλή, ώστε να μην χωρούν τα κεφάλια των υποτιθέμενων «Σφιγγών» τα οποία θα ήταν ανθρώπινα και σε όρθια στάση, θα έφεραν δε φτερούγες ανασηκωμένες, αλλά όχι πούπουλα στο λαιμό τους. Άρα τα κεφάλια που λείπουν από τα σώματα των λιονταριών σε συνδυασμό με τα πούπουλα που βλέπουμε ότι ξεκινούν επάνω απ τα μπροστινά πόδια έως τους λαιμούς των, μαρτυρούν πως πρόκειται για κεφάλια πουλιών (αετών ή γερακιών) όπως έχουν οι «Γρύπες», σε χαμηλωμένη στάση, σε ένδειξη πένθους. Υπάρχει επίσης η πιθανότητα να υπήρχε ανάμεσα στους Γρύπες άγαλμα ανθρώπινο ή ζωώδες ή και αντικείμενο (πχ. Θυρεός) ή καλάθι (άρμα)  ή λουλούδι (δέντρο τής ζωής) παραστάσεις που είναι σύμφωνες με τον Μύθο του Βασιλιά Αλέξανδρου (η ανάληψη του στους ουρανούς) αντικείμενο το οποίο πιθανότατα έχει αφαιρεθεί από τους “τυμβωρύχους “.amfi1

Ταφικά σύμβολα σαν αυτά της Αμφίπολης συναντούμε και αλλού, όπως πχ. στο νησί μας τον Πόρο του Νομού Αττικής και συγκεκριμένα στον προαύλιο χώρο του Μοναστηρίου «Ζωοδόχου Πηγής» στον τάφο του Υδραίου Ναυάρχου Τομπάζη, όπου επάνω από  την αναθηματική πλάκα υπάρχει ανάγλυφη επίστεψη σε μορφή αετώματος, που στο κέντρο της υπάρχει ένας θυρεός, ενώ ένθεν και ένθεν αυτού, υπάρχουν αντικριστοί δύο «Γρύπες». Το σπουδαιότερο είναι ότι στις δύο απολήξεις του αετώματος υπάρχουν δύο κεφάλια που μοιάζουν με  κεφάλια  από ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ με κόμμωση και πλεξούδες  που παραπέμπουν σε αυτές του τάφου της Αμφίπολης. (φωτό 1)

φωτό1

φωτό1

2.       ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ

Στο τέλος του πρώτου θαλάμου συναντούμε τις δύο Καρυάτιδες, απαράμιλλης καλλιτεχνικής αξίας, που φέρουν τα φορτία της ανωδομής σαν υποστυλώματα από κοινού με τις κολώνες, οι οποίες είναι ενσωματωμένες με τις πλάτες τους.

11s2amfipoli-thumb-largeΓι’ αυτό τον λόγο υπάρχει η κάθετη ρωγμή που διασχίζει την επίστεψη – στέμμα της μιας Καρυάτιδας, ενώ στην δεύτερη Καρυάτιδα, της οποίας απουσιάζει ολόκληρο το πρόσωπο, φαίνεται αμυδρά η κάθετη ρωγμή που διασχίζει το πρόσωπο της. Οι ρωγμές αυτές δημιουργήθηκαν λόγω των μεγάλων φορτιών που έφεραν. Τα χέρια τους που λείπουν, είναι σίγουρο ότι ήταν ένθετα (πρόσθετα) και ενώνονταν στο κέντρο της παράστασης, κρατώντας πιθανόν κάποιο συμβολικό αντικείμενο. Ενδεχομένως τα χέρια τους απλωμένα ενωμένα το ένα με το άλλο θα μπορούσαν να συμβολίζουν την ένωση της Ευρώπης και της Ασίας κάτω από έναν  Έλληνα διοικητή (Αλέξανδρος).

Όσον αφορά τα ελεύθερα χέρια τους έδιναν την εντύπωση στο θεατή ότι ανασήκωναν τον χιτώνα τους, ενώ στην πραγματικότητα στήριζαν το κάτω άκρο του χεριού τους (τα δάκτυλα) στο ανασηκωμένο άκρο του χιτώνα τους.

3.       ΣΕΙΡΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΕΡΓΟΤΑΞΙΟΥ

Α) Πρώτα έγινε η εκσκαφή – σκάμα του αποκαλούμενου σήμερα λόφου Καστά μέσα στον οποίο θα κτίζονταν το ταφικό μνημείο. Ταυτόχρονα έγινε και η ράμπα που ένωνε το επίπεδο ταφικού μνημείου με το επίπεδο του εδάφους εκτός του μνημείου και μετά κατασκευάστηκαν σκαλοπάτια επί της ράμπας, ώστε να δίνεται η εντύπωση ότι κατεβαίνεις στον κάτω κόσμο (Αιγυπτιακές επιρροές).

Β) Κατασκευάστηκαν οι εξωτερικοί φέροντες τοίχοι, οι οποίοι θα σήκωναν τα φορτία από τους θόλους.

ΑΜΦΙΠΟΛΗ ΤΥΜΒΟΣ ΚΑΣΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣΓ) Επενδύθηκαν τα δάπεδα με μωσαϊκό από μαρμαράκια λευκού και κόκκινου χρώματος.

Δ) Επενδύθηκαν οι τοίχοι με τις περίτεχνες μαρμάρινες πλάκες (ορθομαρμάρωση).

Ε) Τοποθετήθηκαν οι Καρυάτιδες στο βάθος του πρώτου θαλάμου ή και κάποιο άλλο πιθανόν άγαλμα ή κατασκευή που θα βρεθεί στο βάθος του μνημείου, μετά την αποχωμάτωση  που διενεργείται τώρα. Ήδη βρέθηκε μία μαρμάρινη εσωτερική πόρτα.

Ζ) Τοποθετήθηκαν οι παραστάτες και οι επιστέψεις στα ανοίγματα, όπως στην κεντρική είσοδο, στων οποίων την επίστεψη (πρέκι) τοποθετήθηκαν οι δύο «Γρύπες» (είναι χαρακτηριστικό ότι από λάθος υπολογισμό των βαρών το πρέκι υποχώρησε και ράγισε, το οποίο τώρα υποστυλώθηκε προσωρινά). Το ίδιο έγινε και σε όλα τα υπόλοιπα πρέκια λόγω αστοχίας του υλικού (μαρμάρινοι πεσσοί).

Η) Κατασκευάστηκαν οι υπόλοιποι εσωτερικοί φέροντες τοίχοι και οι επιστέψεις (πρέκια) πάνω από τα ανοίγματα των μελλοντικών θυρών, τα οποία στο επάνω μέρος τους είχαν το σχήμα της καμπύλης του θόλου ώστε να διαχωρίζονται τα δωμάτια του τάφου και να υποστυλώνεται ο θόλος.

Θ) Έγιναν τα επιχρίσματα των τοίχων πάνω από την ορθομαρμάρωση και αλλού.

Ι) Ζωγραφίστηκαν οι σοβατισμένοι τοίχοι με έντονα χρώματα.

Κ) Κατόπιν κατασκευάστηκαν οι διαφραγματικοί τοίχοι από πωρόλιθο, οι οποίοι θα εγκλώβιζαν τα μπαζώματα μεταξύ των θαλάμων, ώστε αυτά να μην τραυματίσουν τις αξιόλογες εσωτερικές εγκαταστάσεις (τα αγάλματα, τα ανάγλυφα, τις χρωματικές παραστάσεις των τοίχων κλπ).

Όλες αυτές οι εργασίες έγιναν πριν κατασκευαστεί ο θόλος και οι εργασίες γίνονταν με το φως της ημέρας. Αν έγιναν μετά το κλείσιμο της οροφής δηλαδή του θόλου, θα υπήρχαν ίχνη καπνού από τις δάδες στον θόλο.

Η αποχωμάτωση δεν πρόλαβε να γίνει εξ’ αιτίας κάποιου απρόβλεπτου συμβάντος (απαγωγή της μούμιας του Αλέξανδρου απ τον Πτολεμαίο του Λάγου;)

82584

4.       ΕΠΙΧΩΜΑΤΩΣΗ

Τα αμμώδη μπάζα της επιχωμάτωσης που υπάρχουν εντός των θαλάμων, προέρχονται από τις ακτές του Στρυμόνα ποταμού, που ήταν εύκολο και να μεταφερθούν αλλά και να απομακρυνθούν μετά το πέρας των εργασιών.  Τα μπάζα αυτά χρησιμοποιήθηκαν πιθανότατα σαν καλούπι για να χτιστούν από επάνω τους οι πέτρινες ή μαρμάρινες καμάρες. Πρόκειται για μια συνηθισμένη πρακτική των παλαιών μαστόρων πριν ανακαλυφθεί η τεχνική με τα περίπλοκα και δύσκολα ξύλινα καλούπια πού χρειάζονται για να γίνουν οι καμάρες και οι θόλοι, τεχνική που η ιστορία χρεώνει στους Ρωμαίους.

Σημείωση: Είναι χαρακτηριστικό ότι στην είσοδο του τάφου πίσω από τους «Γρύπες» τα μπάζα φτάνουν στο ύψος του θόλου και εφάπτονται απόλυτα (σφηνώνουν) σε αυτόν, άρα δεν τοποθετήθηκαν μετά τη χρήση του ταφικού μνημείου, αλλά πριν. Αν αυτό ισχύει, τότε δεν θα βρεθεί εντός των θαλάμων του τάφου καμία ταφή γιατί το μνημείο μάλλον δεν θα πρόλαβε να ολοκληρωθεί.

“Τυμβωρύχοι” αφού μπήκαν από κάποιο άνοιγμα ή ανοίγματα πιθανόν στην οροφή, αφαίρεσαν ένα τμήμα από τα μπαζώματα και αποκάλυψαν τις Καρυάτιδες έως το ύψος των χεριών, κατέστρεψαν τα πρόσωπα και τα χέρια τους και τα έβγαλαν εκτός του μνημείου. Είναι χαρακτηριστικά τα σημάδια από τις «μπαλταδιές» που φαίνονται καθαρά στη μύτη και το πρόσωπο της μιας Καρυάτιδας, ενώ της άλλης της αφαίρεσαν όλο το πρόσωπο.

Το ίδιο συνέβη και με τους «Γρύπες» στην είσοδο του ταφικού μνημείου, που τους αφαίρεσαν τα κεφάλια και τις φτερούγες, τα οποία ήταν ένθετα, και πιθανόν και κάποιο άλλο άγαλμα μεταξύ των Γρυπών.

Όσον αφορά τον χρόνο κατασκευής του μνημείου και το για ποιον προοριζόταν, η προφανής απάντηση είναι ότι το πιο πιθανό να έχει κατασκευαστεί για τον Αλέξανδρο. Ξεκίνησε λίγο πριν ή λίγο μετά το θάνατο του, πιθανότατα ως τάφος του. Μετά αφέθηκε μισοτελειωμένος και άδειος όταν αυτός θάφτηκε στην Αλεξάνδρεια.

Γιάννης Σπ. Ντούσκος

Πολιτικός Μηχανικός

email: douskos_i@yahoo.gr

Tags: , , , , , , ,




Comments (1)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΜΑΛΑΚΙΑ says:

    Ε,αφού στον τάφο του Υδραίου Ναυάρχου Τομπάζη,υπάρχουν γρύπες και Καρυάτιδες(μόνο που στην Αμφίπολη δεν ειναι Καρυάτιδες άλλα Μαινάδες,άγνωστες λεπτομέρειες δηλαδή για τα ντουρντουβάκια)κάνε πλάκα μέσα στον ταφο του Τοπαζη να ειναι τελικά ο Μεγαλέξανδρος.
    Με δυο λόγια,ότι να ‘ναι…..

Σχολιάστε