BRICS: Το αντίπαλο δέος στο νέο οικονομικό, “ψυχρό πόλεμο”;



Στις 29 Μαρτίου 2012, πραγματοποιείται στο Νέο Δελχί της Ινδίας, μια ιστορική σύνοδος κορυφής για τον παγκόσμιο οικονομικοπολιτικό χάρτη του πλανήτη. Πρόκειται για την 4η Σύνοδο Κορυφής των BRICS, από την οποία θα αναμένεται να κριθεί η δημιουργία μιας ιδιότυπης νομισματικής ένωσης, που μπορεί να φέρει τα πάνω- κάτω, στο παγκόσμιο οικονομικό κατεστημένο.
Τι είναι όμως η BRICS;
Πέντε από τις μεγαλύτερες χώρες του πλανήτη, οι οποίες τα τελευταία χρόνια παρουσιάζουν ραγδαία οικονομική ανάπτυξη και έχουν αποκτήσει σημαντικό ρόλο στον παγκόσμιο οικονομικό χάρτη, έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους, εδώ και αρκετά χρόνια, με σκοπό την αναζήτηση μιας νέας παγκόσμιας «ισορροπίας».
Η λεγόμενη BRICS, πήρε την ονομασία της, από τα αρχικά των χωρών που την απαρτίζουν. Τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία, την Κίνα και τη Νότιο Αφρική, η οποία είναι και το νεότερο μέλος, αφού προσχώρησε στην ένωση πριν από ένα χρόνο. Η οργάνωση BRICS, είναι μια διακρατική συμφωνία, που σύμφωνα με την δήλωση τους στην πρώτη σύνοδο κορυφής που πραγματοποίησαν τον Ιούνιο 2009 στο Αικατερίνμπουργκ (Ρωσία), ζητούν τη δημιουργία μιας δίκαιης, δημοκρατικής και πολυπολικής παγκόσμιας τάξης.
Ενδεικτικά η BRICS αποτελείται από τις χώρες όπου είναι συγκεντρωμένο το 40% του πληθυσμού του πλανήτη, το 26% της επιφάνειας των παγκόσμιων εδαφών, το 1/4 του παγκόσμιου ΑΕΠ. Οι χώρες αυτές, συνειδητοποιώντας πως η καθεμία από μόνη της έχει περιορισμένες δυνατότητες παρέμβασης στις διεθνείς υποθέσεις, καταφεύγουν στην αναζήτηση νέων μορφών και μηχανισμών των συλλογικών δράσεων.
Όλα ξεκίνησαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν οι χώρες της Βραζιλίας, της Ρωσίας, της Ινδίας και της Κίνας, οι οποίες άνηκαν στις αναδυόμενες αγορές, παρουσίαζαν μια αλματώδης οικονομική ανάπτυξη, πολύ μεγαλύτερη από αυτή των μεγάλων οικονομιών των πλούσιων χωρών.
Αν και στην αρχή ο όρος ήταν καθαρά οικονομικός, ένας πολιτικός διάλογος μεταξύ των χωρών BRIC ξεκίνησε στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο του 2006, με μια συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών των τεσσάρων χωρών. Ακολούθησαν τέσσερις συναντήσεις υψηλού επιπέδου, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους κλίμακας σύσκεψης στο Αικατερίνμπουργκ, στη Ρωσία, στις 16 Μαΐου του 2008.
Οι BRICs πραγματοποίησαν την πρώτη επίσημη σύνοδο κορυφής τους στις 16 Ιουνίου 2009, στο Αικατερίνμπουργκ. Παρόντες ήταν οι Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, Μανμοχάν Σινγκ, και ο Χου Ζιντάο, οι αντίστοιχοι ηγέτες της Βραζιλίας, της Ρωσίας, της Ινδίας και της Κίνας. Ο κεντρικός στόχος της συνόδου κορυφής σχετιζόταν με τη βελτίωση της τρέχουσας παγκόσμιας οικονομικής κατάστασης και το πως οι τέσσερις χώρες μπορούν να συνεργαστούν καλύτερα στο μέλλον, καθώς και μια γενικότερη ώθηση για τη μεταρρύθμιση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Υπήρχε επίσης συζήτηση γύρω από το πώς οι αναδυόμενες αγορές, όπως τα μέλη του BRIC, θα μπορούσαν να συμμετέχουν περισσότερο στις παγκόσμιες υποθέσεις στο μέλλον. Στον απόηχο της συνόδου κορυφής, οι BRICs δήλωσαν ότι υπήρχε ανάγκη για ένα νέο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα που να είναι «διαφοροποιημένο, σταθερό και προβλέψιμο». Η δήλωση που κυκλοφόρησε δεν έκανε μια άμεση επίθεση στην επικρατούσα αντίληψη για την «κυριαρχία» του αμερικανικού δολαρίου, κάτι για το οποίο οι Ρώσοι άσκησαν κριτική. Ωστόσο, οδήγησε σε πτώση της αξίας του δολαρίου έναντι άλλων μεγάλων νομισμάτων.
Η Νότια Αφρική ζήτησε ένταξη κατά τη διάρκεια του 2010 και η διαδικασία για την επίσημη αποδοχή ξεκίνησε ήδη από τον Αύγουστο του 2010. Η Νότια Αφρική έγινε επίσημα δεκτή ως κράτος-μέλος στις 24 Δεκεμβρίου 2010 μετά από επίσημη πρόσκληση από την Κίνα και τις άλλες 3 χώρες, να ενταχθεί στην ομάδα. Η ομάδα μετονομάστηκε σε BRICS, προσθέτοντας το γράμμα “S” στο υπάρχον αρκτικόλεξο (από το South Africa). Ο πρόεδρος της αφρικανικής χώρας, Τζέικομπ Ζούμα, συμμετείχε το 2011 στη Σύνοδο Κορυφής των BRICS στη Sanya της Κίνας (Απρίλιος 2011) ως πλήρες μέλος.
Αν και αρχικά συγκροτήθηκε με βασικό «πυρήνα» την ανάγκη αναδιάρθρωσης της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής «αρχιτεκτονικής», πλέον στην ημερήσια διάταξη του BRICS αναπόφευκτα μπαίνουν γεωπολιτικά ζητήματα, όπως οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή κι άλλα, όπως αυτά των κλιματικών μεταβολών έως και της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Ο μηχανισμός συνεργασίας κι αλληλεπίδρασης με το σχήμα των «πέντε» ανέβηκε γρήγορα στο υψηλότερο ιεραρχικό επίπεδο – της Συνόδου Κορυφής. Ομως, η διάρθρωση της νέας αυτής οργάνωσης παραμένει ασθενώς θεσμοθετημένη, λειτουργώντας σε άτυπη βάση, παρόλο που παράλληλα έγινε διαφοροποίηση της ημερήσιας διάταξης και των κατευθύνσεων της δράσης του οργανισμού. Επιπλέον, στη θεματολογία που απασχολεί τις συναντήσεις των BRICS έχει εμπλακεί όλο και πιο ευρύτερος κύκλος κυβερνητικών οργάνων των χωρών – μελών, εκπροσώπων της ακαδημαϊκής κοινότητας και επιχειρηματικών οργανώσεων.
Εκτός από τα υπουργεία Εξωτερικών, στις πολύπλευρες διαβουλεύσεις στα πλαίσια του BRICS συμμετέχουν τα Υπουργεία Οικονομίας και Οικονομικών, Γεωργίας, οι δομές που είναι υπεύθυνες για την εξασφάλιση της εθνικής ασφάλειας. Παράλληλα, με τις Συνόδους Κορυφής πραγματοποιούνται τακτικές συναντήσεις των λεγόμενων «δεξαμενών ιδεών», καθώς και επιχειρηματικά φόρουμ. Δημιουργείται μηχανισμός συνεργασίας των τραπεζών ανάπτυξης των πέντε χωρών. Ξεκινάνε οι διαπραγματεύσεις των υπουργείων Υγείας. Στις κυριότερες δομές του συστήματος του ΟΗΕ, καθώς και στα πλαίσια άλλων διεθνών οργανισμών, πραγματοποιούνται διαβουλεύσεις των επίσημων εκπροσώπων των χωρών – μελών. Με άλλα λόγια, η κλίμακα αλληλεπίδρασης, η ένταση των επαφών αρχίζουν να υπερβαίνουν τις αρχικές προσδοκίες.
Το αποτέλεσμα της πολιτικής και διπλωματικής προσέγγισης γίνεται αισθητό, ευνοώντας διμερείς οικονομικές και εμπορικές ανταλλαγές. Εάν στα χρόνια της κρίσης σημειώθηκε καθυστέρηση στην ανάπτυξη των διμερών εμπορικών σχέσεων των χωρών του BRICS, οι σχέσεις αυτές αποκαταστήθηκαν πολύ πιο γρήγορα από τα άλλα τμήματα της παγκόσμιας αγοράς.

Στις 4-7 Μάρτη πραγματοποιήθηκε στο Νέο Δελχί το 4ο Επιστημονικό Φόρουμ των κέντρων εμπειρογνώμων των χώρων της BRICS με θέμα: «Συνεργασία για σταθερότητα, ασφάλεια και ανάπτυξη», στο οποίο πήραν μέρος πάνω από 60 επιστήμονες από τις συγκεκριμένες χώρες. Στο φόρουμ υποβλήθηκε μια σειρά από προτάσεις για την ενίσχυση της συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας τράπεζας ανάπτυξης ή ταμείου επενδύσεων του BRICS με στόχο τη δραστηριοποίηση της συνεργασίας μεταξύ των τραπεζών ανάπτυξης των χωρών – μελών του BRICS.

Επίσης, συζητήθηκαν ζητήματα που αφορούν το διακρατικό εμπόριο των χωρών BRICS, τη διαχείριση της παγκόσμιας οικονομίας, τον τομέα της ασφάλειας τροφίμων και ενέργειας, τη συνεργασία μεταξύ των επιστημόνων. Στην 4η Συνάντηση Κορυφής των ηγετών των χωρών της BRICS, που θα πραγματοποιηθεί στις 29 Μάρτη στην Ινδία, αναμένεται η υπογραφή συμφωνίας για τη δημιουργία νομισματικών αποθεμάτων στα 5 νομίσματα των χωρών της BRICS, ώστε αυτά τα καπιταλιστικά κράτη με την ταχύτερη ανάπτυξη να κάνουν τις εμπορικές συναλλαγές τους όχι σε δολάρια των ΗΠΑ, αλλά στα νομίσματά τους. Μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες η κινεζική τράπεζα ανάπτυξης είναι διατεθειμένη να δώσει μεγάλα δάνεια σε κινεζικό νόμισμα (γιουάν), ώστε να επιταχυνθεί η όλη διαδικασία.
Πόσο αποτελεσματική όμως, μπορεί να είναι η επιρροή της ένωσης BRICS στην παγκόσμια οικονομικοπολιτική σκηνή;
Σύμφωνα με έγκυρο άρθρο του Κυριακάτικου Ριζοσπάστη: είναι δύσκολο να δώσει κανείς μια οριστική απάντηση. Στα πρόθυρα της 4ης Συνόδου Κορυφής, οι χώρες του BRICS έρχονται κι ίδιες αντιμέτωπες με τις αντιφάσεις και τα αδιέξοδα της καπιταλιστικής ανάπτυξης που τις χαρακτηρίζει. Παρά τους δείκτες καπιταλιστικής ανάπτυξης και στο εσωτερικό αυτών των χωρών οξύνονται οι κοινωνικές αντιθέσεις, αφού κι εκεί ο πλούτος, που παράγουν οι εργαζόμενοι, συσσωρεύεται στα χέρια μιας μικρής ομάδας καπιταλιστών, μονοπωλιακών ομίλων, ενώ διατηρείται σε υψηλά επίπεδα η ανεργία, η φτώχεια κι εξαθλίωση μεγάλων λαϊκών στρωμάτων.
Επιπλέον, η βασική αδυναμία του BRICS δεν είναι στους αριθμούς. Εάν αγνοήσουμε την αριθμητική και θυμηθούμε τις χώρες που είναι ενταγμένες στο BRICS, θα δούμε πως οι κυρίαρχες δυνάμεις, οι μονοπωλιακές ενώσεις σ’ αυτές τις χώρες έχουν συμφέροντα που διαφέρουν. Π.χ. η Ρωσία είναι εξαγωγέας ενεργειακών πόρων, η Κίνα και η Ινδία είναι εισαγωγείς ενεργειακών πόρων, και επίσης είναι εδώ και καιρό αντίπαλοι, ενώ η Βραζιλία και η Νότια Αφρική που βρίσκονται σε άλλες ηπείρους, διεκδικούν εκεί ρόλο περιφερειακού ηγεμόνα.
Αν και οι 5 έχουν μια κοινή επιθυμία, που είναι να επιτύχουν μια μεγαλύτερη επιρροή στην παγκόσμια οικονομικό-πολιτική «κουζίνα» του ιμπεριαλισμού, είναι, ωστόσο, άγνωστο μέχρι πότε θα αντέξει η ένωση αυτή.
Πολύ περισσότερο που πίσω από τις BRICS ήδη ακολουθεί μια μακριά ουρά από περισσότερο ή λιγότερο «ταχύτερα αναπτυσσόμενες» χώρες. Υπάρχει π.χ. η νέα «εικονική» ένωση η N-11 (Next-11: Μεξικό, Νιγηρία, Αίγυπτος, Τουρκία, Ιράν, Πακιστάν, Μπανγκλαντές, Ινδονησία, Βιετνάμ, Νότια Κορέα, Φιλιππίνες). Η ομάδα αυτή δίνει ακόμα περισσότερες ελπίδες στους καπιταλιστές επενδυτές (από την άποψη της οικονομικής ανάπτυξης) σε σχέση με τις BRICS, αφού οι συγκεκριμένες χώρες ξεκινούν από χαμηλότερα επίπεδα καπιταλιστικής ανάπτυξης. Επομένως, αποκτώντας «βάρος» η ένωση αυτή επίσης γρήγορα θα αρχίσει να επιδιώκει αύξηση της εκπροσώπησής της στους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.
Υπάρχει ακόμη η επιδίωξη των σημερινών, πιο αναπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών (G7), με επικεφαλείς τις ΗΠΑ, να αναδιατάξουν έτσι τις διεθνείς συμμαχίες, ώστε να προσπαθήσουν να ελαχιστοποιήσουν την ανακατανομή της εξουσίας στα παγκόσμια θεσμικά όργανα, έως και να διαλύσουν ή να απονευρώσουν τη συμμαχία των BRICS, δημιουργώντας ξεχωριστές «συμμαχίες» με χώρες που είναι ενταγμένες εκεί.




Σχολιάστε