Μνημεία οι δυο εκκλησίες που αγιογράφησε ο Κ. Παρθένης στον Πόρο και στο Παλαιό Φάληρο



StGeorge1Ο εσωτερικός τους διάκοσμος φέρει την υπογραφή ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους.
Οι εικόνες και οι τοιχογραφίες του Κωνσταντίνου Παρθένη που κοσμούν τον Ναό του Αγίου Αλεξάνδρου στο Παλαιό Φάληρο και του Αγίου Γεωργίου στον Πόρο αλλά και ο χαρακτηρισμός τους ως μνημείων ήταν ένα από τα θέματα που συζήτησαν προχθές τα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων δίνοντας φυσικά την ομόφωνη έγκρισή τους.
Εκείνος είχε φιλοτεχνήσει στο κέντρο την Παναγία Μυρτιώτισσα, με κυματιστές μορφές αγγέλων να την περιβάλλουν, ενώ δίπλα της βρίσκονται ο Άγιος Παντελεήμων, n Αγία Καλλιόπη, n Αγία Φιλοθέη, ο Άγιος Γεώργιος, ο Άγιος Δημήτριος αλλά και n Αγία Βαρβάρα.
Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι ότι σι συντηρητικοί κύκλοι της εποχής είχαν εγείρει αντιδράσεις για τις αγιογραφίες και n νεωτερική απόδοση των μορφών από τον Παρθένη ήταν κάτι που είχε επιχειρηθεί για πρώτη φορά.
Κατά τη συνεδρίασή του το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων γνωμοδότησε υπέρ του χαρακτηρισμού ως μνημείων των έργων που βρίσκονται στον ναό, όπως επίσης και εκείνων που συναντά κανείς στον Άγιο Γεώργιο Πόρου.
Εκεί ο Παρθένης είχε φιλοτεχνήσει ης τοιχογραφίες για τον τρούλο του ναού, μια εικόνα του Χριστού στον επισκοπικό θρόνο αλλά και τον διάκοσμο της Ωραίας Πύλης με τον Χριστό Μέγα Αρχιερέα.
Σύντομο ιστορικό του Αγ. Γεωργίου από τον Γιάννη Μανιάτη
Η παλαιότερη γραπτή αναφορά που γίνεται από τα σωζόμενα έγγραφα για τον Ναό είναι η απογραφή πληθυσμού του νησιού του έτους 1828 επί των ημερών του Κυβερνήτου Ιω. Καποδίστρια. Στην ενορία του Ναού αναφέρονται 97 ενορίτες με τις οικογένειες τους, σύνολο 358 άτομα.
Όμως, η Εκκλησία αυτή πρέπει να είναι πολύ παλαιότερη. Και τόυτο συνάγεται από τον παρακάτω συλλογισμό: Ο Ναός ανήκε σε μία πεντάδα ενοριακών από παλιά Ναών που υπήρχαν μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα και απείχαν ελάχιστα μεταξύ τους. Σήμερα από τους πέντε Ναούς έχουν επιβιώσει μόνον οι τρεις. ( Αγ. Γεώργιος, μικρή Ευαγγελίστρια και Αγ. Ματθαίος ). Η πεντάδα αυτή μαζί με το δίδυμο των Ναών Κοιμήσεως και Αγ. Ιωάννου Καστελιού, βρίσκονται μέσα στο παλαιότερα κτισμένο τμήμα της πόλης, το κτίσιμο του οποίου, σύμφωνα με όλες τις μαρτυρίες, τοποθετείται στα μέσα του 15ου αιώνα. Το τμήμα αυτό πρέπει μάλιστα να περιβαλλόταν και από χαμηλό οχυρωματικό τείχος για την προστασία της πόλης από εισβολείς πειρατές, που ελυμαίνοντο τότε όλα τα παράκτια μέρη. Εξ ου και το τοπωνύμιο Καστέλι της συνοικίας γύρω από το Ρολόι που έχει διατηρηθεί μέχρι τις μέρες μας. Γι΄ αυτό λοιπόν σε ένα μικρό οικισμό μερικών εκατοντάδων κατοίκων να υπήρχαν 5 Ναοί δίπλα-δίπλα χτισμένοι, και μεγέθους σχετικά μεγάλου για τα τότε οικιστικά δεδομένα.
Στο χώρο που οικοδομήθηκε η πεντάδα των Ναών πρέπει να υπήρχε αρκετό μαρμάρινο δομικό υλικό, διότι τόσο στους τρεις εναπομείναντες σήμερα Ναούς της πεντάδας, όσο και στα γύρω σπίτια και στην πλακόστρωση του εδάφους της περιοχής ανευρίσκουμε κομμάτια μαρμάρου. Το μαρμάρινο δομικό υλικό πρέπει να υπήρχε από τον αρχαίο ναό της Απατουρίας Αθηνάς, που λατρευόταν από τους κατοίκους της Τροιζηνίας και περιγράφεται από τους αρχαίους συγγραφείς και περιηγητές Παυσανία και Στράβωνα, πως υπήρχε στην Ιερά Νήσο ή Σφαιρία, το νησί όπου σήμερα είναι χτισμένη η παλαιά πόλη του Πόρου. Πιθανότατα λοιπόν οι πρώτοι κάτοικοι, όταν έφτασαν στην ακατοίκητη μέχρι τότε Σφαιρία, να έκτισαν στο χώρο των ερειπίων του αρχαίου ναού πέντε χριστιανικούς ναούς κοντά-κοντά , αφ΄ ενος για να ξεριζώσουν και τα τελευταία δείγματα της αρχαίας λατρείας, και αφ΄ ετέρου γιατί βρήκαν και έτοιμο δομικό υλικό. Τούτο επαληθεύεται από το γεγονός ότι σε πολλά μέρη της Ελλάδος είναι κτισμένοι Χριστιανικοί Ναοί, επάνω στα ερείπια αρχαίων τόπων λατρείας.
Ο πρωτόκτιστος Ναός του Αγ. Γεωργίου θα ήταν σίγουρα αρκετά μικρότερος του σημερινού, περίπου στο μέγεθος του γειτονικού Ιερού Ναού της Ευαγελίστριας, και ίσως σωστά προσανατολισμένος, αφού όταν πρωτοκτίστηκε, θα υπήρχε επαρκής για τις τότε λειτουργικές ανάγκες χώρος. Όταν το 1861 αποφασίστηκε η επαναδόμηση του σε μεγαλύτερο μέγεθος, είχαν ήδη χτιστεί τα γύρω ιδιόκτητα σπίτια, οπότε κατ΄ανάγκη αναπτύχθηκε στη σημερινή του διεύθυνση βορρά-νότου, όπου προφανώς υπήρχε διαθέσιμος χώρος τόσο για μεγαλύτερο Ναό, όσο και για δημιουργία πλατείας εμπρός στην κεντρική του είσοδο.

Πηγή: ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ (Σάββατο 6/4)




Comments (5)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Επιφάνιος Στόκος says:

    Αγαπητοί κ. Κανατσίδη και φίλοι αναγνώστες του porosnews, περισσότερες πληροφορίες για τον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό του Αγ. Γεωργίου μπορείτε να βρείτε εδώ:http://www.agiosgeorgios-poros.gr/

  2. Ιωάννης Πουλάκης says:

    Δεν είναι έτσι Εκεί που βρίσκεται το εκκλησάκι της Ευαγγελίστριας στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου, υπήρχαν τα παλιά χρόνια τρεις εκκλησίες που η μια ήταν κολλημένη με την άλλη, Ήταν οι εκκλησίες της Αγίας Κυριακής και του Αγίου Σπυρίδωνα. Την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα γκρέμισε το 1872 ο Δήμαρχος Καραμάνος κι έκτισε στην θέση της το “Ντεπόζιτο”, για να έχει νερό ο Πόρος. Η εκκλησία της Αγίας Κυριακής ήτα η πιο παλιά από τις τρεις, κολλημένη με τις άλλες δύο και το ιερό της βρισκόταν δίπλα στο μεγάλο φοίνικα, εκεί που τώρα έχουν κτίσει ένα εικονοστάσι. Η κάθε εκκλησία είχε την ενορία της και η γειτονιά τότε ονομαζόταν “Οι Τρεις Εκκλησίες”. Ο Άγιος Γεώργιος κτίστηκε αργότερα και πήρε την ενορία της Αγίας Κυριακής που εν τω μεταξύ είχε μισογκρεμιστεί. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου κτίστηκε στο σημείο που στ’ αρχαία χρόνια υπήρχε ο ναός της Απατουρίας Αθηνάς. Τότε αυτό συνηθιζόταν. Όπου υπήρχε παλιός Ελληνικός ναός οι Χριστιανοί τον εξαφάνιζαν κι έκτιζαν στη θέση του χριστιανικό ναό.Εξάλλου ο Μπούκης που κυκλοφόρησε το 1875 το βιβλίο του σαν Τουριστικός Οδηγός της Ελλάδας, αναφέρει τις τρεις αυτές εκκλησίες, ενώ δεν αναφέρει τίποτα για την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, Πρέπει να κτίστηκε γύρω στα 1882. Γιάννης Πουλάκης

  3. ΑΡΙΣ ΑΝΤΑΝΗΣ says:

    Ο Γιάννης Μανιάτης διαθέτει:
    >Τεράστιο Αρχείο με ντοκουμέντα
    >Φοβερές γνώσεις επιστημονικού επιπέδου
    >Χρόνο για συνεχή έρευνα και διασταύρωση στοιχείων
    >Ένα ανεξάντλητο μεράκι για ό,τι αφορά στο νησί μας και την γύρω περιοχή,την ιστορία,τη μυθολογία, τα ήθη , έθιμα, παραδόσεις μας.
    >Την ικανότητα να τα περιγράφει, προφορικά ή γραπτά, με σωστό τρόπο, με οργάνωση, με σωστά Ελληνικά και το κυριότερο
    >Βασίζει τις απόψεις του σε στοιχεία, αποφεύγοντας έτσι τις ανακρίβειες. (Αν δεν έχει στοιχεία αναφέρει πάντα ότι πρόκειται για ανεξακρίβωτες πληροφορίες).

    Τα παραπάνω τα γνωρίζω προσωπικά. Έχω πλήρω επίγνωση των ικανοτήτων, γνώσεων και του αρχείου του Γιάννη Μανιάτη.
    Και πρέπει να θυμίσω ότι η Λαογραφία δεν είναι ένα απλό πράγμα. Η Λαογραφία είναι επιστήμη Πανεπιστημιακού επιπέδου. Από τις κατ’ επιλογήν σπουδές μου στα μαθήματα της Λαογραφίας, της Κοινωνιολογίας και των Παιδαγωγικών έμαθα ότι, αν δεν έχει κάποιος τις γνώσεις, καλό είναι να προσέχει τι λέει και κυρίως τι γράφει.
    Το κυριότερο που έμαθα βέβαια είναι, ότι, αφού δεν είμαι ειδικός ερευνητής ο ίδιος, πρέπει να ακούω και να διαβάζω με προσοχή εκείνους που είναι.
    Άρις Αντάνης
    Δημότης Πόρου

  4. Γιάννης Μανιάτης says:

    Αγαπητέ φίλε Γιάννη Πουλάκη
    Μία μικρή μόνο βόλτα στην πλατεία του Αγ. Γεωργίου και η ανάγνωση της αναμνηστικής πλάκας ψηλά στο καμπαναριό της εκκλησίας θα σε πείσει για το πότε και με χορηγία τίνων “επανοικοδομήθηκε” (δηλαδή ξαναχτίστηκε επί παλαιοτέρου οικοδομήματος)το καμπαναριό του ναού: το 1861 και όχι το 1882.
    Πέρα από αυτά, υπάρχουν και γραπτά ντοκουμέντα που θέτω στη διάθεσή σου, για την προΰπαρξη του ναού ως μέρους της πεντάδας ναών-ενοριών στο πάνω κέντρο της πόλης του Πόρου.
    1. Στις απογραφές πληθυσμού των ετών 1828 που εναπόκειται στα Γενικά Αρχεία Κράτους, και του 1861 στον Δήμο, αναφέρεται ο ενοριακός ναός του Αγ. Γεωργίου με 358 ενορίτες το 1828 και με 698 ενορίτες το 1861.
    2. Στην Έκθεση του επισκόπου Ύδρας Νεοφύτου του 1858 προς την Ιερά Σύνοδο, αναφέρονται αρκετές πληροφορίες για την όχι καλή κατάσταση του ναού. Η Έκθεση βρίσκεται στο αρχείο της Αρχιεπισκοπής Αθηνών, και μνημονεύει στο σύγγραμμά του για τον ίδιο ναό ο Πρωτοπρεσβύτερος Ηλίας Δροσινός.
    3. Στα βιβλία γάμων του Αρχιερατικού Επιτρόπου Τροιζηνίας που αρχίζουν από το 1853 και φυλάσσονται στο Πνευματικό Κέντρο, αναφέρονται όλοι οι γάμοι που έγιναν από τον εκάστοτε εφημέριο του Αγ. Γεωργίου, με άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία. Εκεί φαίνεται σαφώς πως και οι 5 ενοριακοί ναοί μαζί με τους υπόλοιπους του Πόρου συνυπήρχαν από πολύ παλαιότερα, με τους δικούς τους ο καθένας ενορίτες.
    Ο ναός του Αγ. Σπυρίδωνα ιδιοκτησίας του δημάρχου Καραμάνου παραχωρήθηκε στον δήμο και έγινε το πρώτο τεμπόζιτο το 1881, η δε Αγ. Κυριακή δίπλα και αυτή στην Ευαγγελιστρούλα έπαψε να υπάρχει ως ενορία το 1895, όταν και κατεδαφίστηκε λόγω παλαιότητος.
    Έτσι η πεντάδα των ναών που είχε κτιστεί πάνω στο χώρο του αρχαίου ιερού από την εποχή της πρώτης σύστασης του οικισμού του νησιού, έγινε τελικά τριάδα μέχρι σήμερα, και από τις παλιότερες τρεις δίπλα-δίπλα εκκλησίες της πεντάδας έμεινε μόνο μία: η Ευαγγελι-στρούλα, που μίκρινε και αυτή από τη μεριά της εισόδου της, προς όφελος της νέας πλατείας που δημιουργήθηκε.

  5. ΑΡΙΣ ΑΝΤΑΝΗΣ says:

    Μακάρι να ξαναέβγαινε στην … επιφάνεια, (δηλαδή στην επικαιρότητα) με κάποιο τρόπο που εγώ δεν γνωρίζω, το συγκεκριμένο άρθρο του Γιάννη Μανιάτη, ώστε να διαβαστούν και τα σχόλια του ίδιου, που είναι άκρως κατατοπιστικά και πολύ ενδιαφέροντα. Δηλαδή πρέπει κάποιος να το ψάξει επί τούτου.
    Κι εγώ το έψαξα αρκετά για να το επισημάνω και το ξαναδιαβάσω μαζί με τα συναφή σχόλια.
    Νομίζω ότι ο Ελληνικός πολιτισμός γενικά αλλά και της ιδιαίτερης πατρίδας μας ιδιαίτερα, πρέπει να τυγχάνει της προσοχής όλων μας.(Δεν έχουμε και τίποτα άλλο!)
    Ακόμα πρέπει να τονίσω κάτι που συμβαίνει στην πατρίδα μας σε μεγάλη έκταση, αλλά κυρίως τα τελευταία 30 χρόνια, όπου και σε αυτό τον σπουδαίο τομέα του πολιτισμού επικρατεί ένα… μπάχαλο- πιο πριν υπήρχε και κάποιος έλεγχος: Εκτός της ρήσης του Τσαρούχη ότι “στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις”, υπερίπταται μια βασανιστική ελαφρότητα, που οφείλεται στο ότι “εκείνος που δεν ξέρει ότι δεν ξέρει, νομίζει ότι… ξέρει!”
    ΑΡΙΣ

Σχολιάστε